Waar in Europa wordt de Elfde van de Elfde gevierd?

De Elfde van de Elfde, 11 november, geldt in delen van Europa als de start van het nieuwe carnavalsseizoen. Vooral in Nederland en het Duitse Rijnland is deze datum bekend. Maar ook in delen van België, Oostenrijk en Zwitserland zijn er tradities rond 11 november. Toch is de Elfde van de Elfde geen algemene Europese carnavalsdatum. In veel andere carnavalsgebieden begint het seizoen pas veel later. De verschillen zijn soms zelfs binnen één land groot.

Duitsland: de bakermat van de moderne Elfde van de Elfde

Vooral in het Duitse Rijnland is 11 november uitgegroeid tot een belangrijke officiële opening van het carnavalsseizoen. Keulen speelt daarbij een grote rol. In de negentiende eeuw kreeg het carnaval daar een georganiseerde vorm, met carnavalsverenigingen, optochten en vaste ceremoniële tradities. Tegenwoordig wordt in steden als Keulen en Düsseldorf op 11 november de nieuwe carnavalszitting geopend. In Keulen vormt onder meer de Heumarkt het middelpunt van de festiviteiten. In Düsseldorf wordt de traditionele figuur Hoppeditz ‘wakker’, waarmee het nieuwe carnavalsseizoen officieel wordt aangekondigd. De Rijnlandse traditie heeft bovendien grote invloed gehad op het georganiseerde carnaval in Nederland en delen van België.

België: vooral Limburg en de Oostkantons

Ook België kent vieringen op 11 november, maar zeker niet overal. In Belgisch-Limburg openen verschillende carnavalsverenigingen op deze dag hun nieuwe seizoen. Ook in de Duitstalige Oostkantons wordt de Elfde van de Elfde gevierd. In Kelmis vormt het jaarlijkse Küschespektakel een opvallende seizoensopening, met een optocht en een grote feestelijke bijeenkomst. In andere Belgische carnavalssteden ligt het accent ergens anders. Aalst is bijvoorbeeld vooral bekend om het carnaval zelf, dat vlak voor de vastentijd plaatsvindt. Daar heeft 11 november niet dezelfde betekenis als in het Rijnland.

Oostenrijk: Fasching begint met een wals

Ook Oostenrijk kent op 11 november de start van het carnavalsseizoen, dat daar meestal Fasching wordt genoemd. In Wenen krijgt die opening een heel eigen karakter. Om 11.11 uur wordt op de Graben, midden in de stad, het balseizoen geopend met een openbare wals. Het begin van Fasching valt daarmee samen met het startsein voor een periode waarin de beroemde Weense bals centraal staan. Het hoogtepunt van het balseizoen ligt vervolgens in januari en februari.

Zwitserland: wel 11 november, maar niet overal

In Zürich verzamelen carnavalsmuzikanten zich op 11 november om 11.11 uur op de Hirschenplatz. Guggenmusikgroepen zorgen daar met hun luide blaasmuziek voor de start van het nieuwe carnavalsseizoen. Maar Zwitserland laat ook zien hoe verschillend carnaval per regio kan zijn. In Basel begint de beroemde Basler Fasnacht namelijk pas na Aswoensdag. Op de maandag daarna begint om precies vier uur ’s morgens de traditionele Morgestraich. De straatverlichting gaat uit en de stad wordt gevuld met lantaarns en muziekgroepen. 11 november is daar dus juist géén officiële start van het carnaval.

Frankrijk, Italië en Spanje: een andere carnavalskalender

In veel andere Europese carnavalsgebieden speelt 11 november nauwelijks een rol. In Nice ligt het zwaartepunt van het carnaval bijvoorbeeld in februari, met grote praalwagens en het bekende bloemencorso. Ook het carnaval van Venetië is vooral verbonden met de periode voorafgaand aan de vastentijd, met maskers, kostuums en optredens.

In Spanje kennen steden als Cádiz en Santa Cruz de Tenerife hun eigen sterke carnavalscultuur. Cádiz staat onder meer bekend om satirische zanggroepen, terwijl Tenerife uitpakt met grote optochten, muziek en uitbundige kostuums. Daar begint de voorbereiding overigens al maanden eerder. Carnavalsgroepen in Cádiz werken bijvoorbeeld lang van tevoren aan hun repertoire en nemen deel aan wedstrijden voordat de grote carnavalsdagen beginnen.

Eén datum, verschillende tradities

De Elfde van de Elfde is dus vooral een regionale carnavalsdatum. In het Duitse Rijnland, delen van Nederland en België en enkele andere gebieden vormt 11 november het officiële startsein voor een nieuw seizoen. Elders in Europa ligt dat moment op een heel andere datum. Soms begint carnaval pas in januari of februari en in Basel zelfs pas na Aswoensdag. Juist die verschillen maken het Europese carnaval zo bijzonder. Eén feest kent talloze tradities, gebruiken en kalenders – en de Elfde van de Elfde is daar een mooi voorbeeld van.

Salaai!